Trong bộ truyền kín & được bôi trơn tốt, các dạng hỏng nào thường xảy ra:

Đáp án đúng: D. Tất cả đều đúng. 

Lời giải:

Hiệu suất bộ truyền bánh răng phụ thuộc vào việc giảm các tổn thất công suất trong quá trình truyền động.

Giảm ma sát → giảm tổn thất cơ học.

Giảm tổn thất do nhiệt → hạn chế năng lượng bị tiêu hao.

Tăng hệ số sử dụng bộ truyền cũng góp phần nâng cao hiệu quả làm việc của hệ thống.

Trục vít và bánh vít trong bộ truyền động trục vít - bánh vít có yêu cầu vật liệu khác nhau để đảm bảo hiệu suất và tuổi thọ. Trục vít thường được làm từ vật liệu có độ rắn cao và khả năng chống mòn tốt, vì nó phải chịu tải trọng lớn và ma sát liên tục. Bánh vít thường được làm từ vật liệu mềm hơn để có thể ăn khớp tốt hơn với trục vít và giảm ma sát, nhưng vẫn phải có khả năng chống mòn nhất định. Do đó, đáp án đúng là "vật liệu có tính chống mòn đối với trục vít và có tính mềm đối với bánh vít".

Công thức tính ứng suất giới hạn khi số chu kỳ làm việc nhỏ hơn số chu kỳ cơ sở (N < N0) là: σlim = σr * (N0/N)^(1/m) Trong đó: σr là giới hạn mỏi dài hạn (120 MPa) N0 là số chu kỳ cơ sở (10^6) N là số chu kỳ làm việc (4.5 * 10^5) m là hệ số ảnh hưởng của ứng suất (6)

Thay số vào công thức: σlim = 120 * (10^6 / (4.5 * 10^5))^(1/6) σlim = 120 * (2.222)^(1/6) σlim ≈ 120 * 1.137 σlim ≈ 136.44 MPa

Giá trị này gần nhất với 137 MPa.

Phân tích câu hỏi: Câu hỏi yêu cầu xác định ứng suất tiếp xúc lớn nhất (ứng suất Hertz) giữa hai viên bi bằng thép tiếp xúc ngoài, dưới tác dụng của một lực hướng tâm. Đây là một bài toán cơ học tiếp xúc cơ bản, thuộc lĩnh vực sức bền vật liệu hoặc cơ học vật liệu.

Các thông số đã cho:

Đường kính viên bi 1: d1 = 100 mm => Bán kính R1 = d1/2 = 50 mm

Đường kính viên bi 2: d2 = 120 mm => Bán kính R2 = d2/2 = 60 mm

Mô đun đàn hồi của thép: E = 2.1 x 10^5 MPa

Lực hướng tâm: Fr = 10 N

Hệ số Poisson (ν) cho thép thường được lấy là 0.3 nếu không được cho cụ thể trong đề bài.

Các bước tính toán:

Tính bán kính tương đương (R_e): Đối với hai hình cầu tiếp xúc ngoài, công thức tính bán kính tương đương R_e là: 1/R_e = 1/R1 + 1/R2 1/R_e = 1/50 + 1/60 = (6 + 5) / 300 = 11 / 300 R_e = 300 / 11 ≈ 27.2727 mm

Tính mô đun đàn hồi tương đương (E):* Đối với hai vật liệu giống nhau (thép) với cùng mô đun đàn hồi E và hệ số Poisson ν, mô đun đàn hồi tương đương E* được tính bằng công thức: 1/E* = 2 * (1 - ν^2) / E => E* = E / (2 * (1 - ν^2)) Với ν = 0.3: E* = (2.1 * 10^5 MPa) / (2 * (1 - 0.3^2)) E* = (2.1 * 10^5) / (2 * (1 - 0.09)) E* = (2.1 * 10^5) / (2 * 0.91) E* = (2.1 * 10^5) / 1.82 ≈ 115384.615 MPa

Tính bán kính vùng tiếp xúc (a): Vùng tiếp xúc giữa hai viên bi là hình tròn. Bán kính vùng tiếp xúc 'a' được tính bằng công thức: a = [ (3 * F_r * R_e) / (4 * E*) ]^(1/3) a = [ (3 * 10 N * 27.2727 mm) / (4 * 115384.615 N/mm^2) ]^(1/3) a = [ 818.181 N.mm / 461538.46 N/mm^2 ]^(1/3) a = [ 0.001772815 mm^3 ]^(1/3) a ≈ 0.121008 mm

Tính ứng suất tiếp xúc lớn nhất (p_max hoặc σ_max): Ứng suất tiếp xúc lớn nhất xảy ra ở tâm vùng tiếp xúc và được tính bằng công thức: p_max = (3 * F_r) / (2 * π * a^2) p_max = (3 * 10 N) / (2 * π * (0.121008 mm)^2) p_max = 30 N / (2 * π * 0.0146429 mm^2) p_max = 30 N / 0.092009 mm^2 p_max ≈ 326.05 MPa

Để tính hệ số Z_ε (hệ số kể đến ảnh hưởng của số cặp răng đồng thời ăn khớp) cho bộ truyền bánh răng trụ răng thẳng ăn khớp ngoài, ta thực hiện các bước sau:

1. Xác định công thức tính hệ số Z_ε:
Trong nhiều tài liệu về Chi tiết máy, hệ số Z_ε được tính theo công thức: Z_ε = 1 / \(\sqrt{\varepsilon_\alpha}\)
Trong đó, \(\varepsilon_\alpha\) là hệ số ăn khớp ngang (contact ratio).

2. Tính toán hệ số ăn khớp ngang \(\varepsilon_\alpha\):
Với bộ truyền bánh răng trụ răng thẳng tiêu chuẩn, góc ăn khớp \(\alpha\) thường lấy là 20° (hoặc 0,349 rad).
Công thức tính \(\varepsilon_\alpha\) là:
\(\varepsilon_\alpha = \frac{z_1(\tan\alpha_{a1} - \tan\alpha) + z_2(\tan\alpha_{a2} - \tan\alpha)}{2\pi}\)
Trong đó:
* \(\alpha\) là góc ăn khớp tiêu chuẩn (20°).
* \(\alpha_{a1}\) và \(\alpha_{a2}\) là góc áp lực tại đỉnh răng của bánh 1 và bánh 2.
* \(\alpha_a = \arccos\left(\frac{z\cos\alpha}{z+2}\right)\)

Thực hiện tính toán:
* Cho \(z_1 = 21\), \(z_2 = 84\), \(\alpha = 20^\circ\).
* \(\cos(20^\circ) \approx 0.93969\)
* \(\tan(20^\circ) \approx 0.36397\)

a. Tính \(\alpha_{a1}\) cho bánh 1 (z1 = 21):
\(\cos\alpha_{a1} = \frac{21 \times \cos(20^\circ)}{21+2} = \frac{21 \times 0.93969}{23} \approx \frac{19.7335}{23} \approx 0.85798\)
\(\alpha_{a1} = \arccos(0.85798) \approx 0.5391\) rad (hoặc \(30.886^\circ\))
\(\tan\alpha_{a1} \approx \tan(30.886^\circ) \approx 0.59765\)

b. Tính \(\alpha_{a2}\) cho bánh 2 (z2 = 84):
\(\cos\alpha_{a2} = \frac{84 \times \cos(20^\circ)}{84+2} = \frac{84 \times 0.93969}{86} \approx \frac{78.934}{86} \approx 0.91784\)
\(\alpha_{a2} = \arccos(0.91784) \approx 0.40722\) rad (hoặc \(23.332^\circ\))
\(\tan\alpha_{a2} \approx \tan(23.332^\circ) \approx 0.43145\)

c. Tính \(\varepsilon_\alpha\):
\(\varepsilon_\alpha = \frac{21(0.59765 - 0.36397) + 84(0.43145 - 0.36397)}{2\pi}\)
\(\varepsilon_\alpha = \frac{21(0.23368) + 84(0.06748)}{2\pi}\)
\(\varepsilon_\alpha = \frac{4.90728 + 5.66832}{6.28318} = \frac{10.5756}{6.28318} \approx 1.68316\)

3. Tính hệ số Z_ε:
\(Z_\varepsilon = \frac{1}{\sqrt{\varepsilon_\alpha}} = \frac{1}{\sqrt{1.68316}} = \frac{1}{1.29736} \approx 0.77085\)

So sánh với các phương án đã cho, giá trị 0,77085 gần nhất với 0,769.

Kết quả cuối cùng là 0,769.