Trong giai đoạn CNTB độc quyền, quy luật giá trị thặng dư biểu hiện thành:

Trong thời kỳ CNTB độc quyền, các tổ chức độc quyền thao túng thị trường, ấn định giá cả hàng hóa cao hơn giá trị thực tế của chúng để thu lợi nhuận siêu ngạch. Tuy nhiên, xét trên phạm vi toàn bộ hệ thống kinh tế TBCN, sự chênh lệch giá cả do độc quyền tạo ra ở ngành này sẽ được bù trừ bởi sự chênh lệch ở ngành khác. Do đó, tổng giá cả vẫn bằng tổng giá trị.

Trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, quy luật giá trị biểu hiện sự hoạt động thông qua việc hình thành lợi nhuận bình quân. Các nhà tư bản có xu hướng đầu tư vào các ngành có tỷ suất lợi nhuận cao, dẫn đến sự cạnh tranh và di chuyển vốn giữa các ngành. Quá trình này làm cho tỷ suất lợi nhuận giữa các ngành có xu hướng san bằng, tạo thành lợi nhuận bình quân. Do đó, lợi nhuận bình quân là hình thức biểu hiện cụ thể của quy luật giá trị trong giai đoạn này.

Động lực mạnh nhất thúc đẩy các nhà tư bản đổi mới công nghệ là giá trị thặng dư siêu ngạch. Các nhà tư bản luôn tìm cách tạo ra giá trị thặng dư cao hơn so với đối thủ cạnh tranh. Việc đổi mới công nghệ giúp họ tăng năng suất lao động cá biệt, từ đó tạo ra nhiều giá trị hơn trong cùng một thời gian lao động so với các doanh nghiệp khác, dẫn đến giá trị thặng dư siêu ngạch. Khi công nghệ mới được phổ biến, giá trị thặng dư siêu ngạch sẽ giảm dần và biến thành giá trị thặng dư tương đối. Vì vậy, giá trị thặng dư siêu ngạch là động lực trực tiếp và mạnh mẽ nhất thúc đẩy đổi mới công nghệ.

Tái sản xuất mở rộng là quá trình sản xuất không chỉ lặp lại quy mô cũ mà còn mở rộng quy mô sản xuất. Điều này đòi hỏi nhà tư bản phải chuyển một phần giá trị thặng dư thu được thành tư bản (tích lũy tư bản) để đầu tư thêm vào sản xuất, mua sắm thêm máy móc, thuê thêm lao động, mở rộng nhà xưởng,... Do đó, đáp án đúng là "Chuyển 1 phần giá trị thặng dư thành tư bản".

• Phương án 1 sai vì nếu tiêu dùng toàn bộ giá trị thặng dư, nhà tư bản không có vốn để tái đầu tư, dẫn đến chỉ có thể tái sản xuất giản đơn (giữ nguyên quy mô).


• Phương án 3 sai vì nó mô tả quá trình sản xuất có sự thay đổi về kỹ thuật (sử dụng nhiều máy móc hơn, ít lao động hơn), nhưng không nhất thiết là tái sản xuất mở rộng. Tái sản xuất mở rộng có thể đi kèm với thay đổi kỹ thuật, nhưng không phải là điều kiện bắt buộc.


• Phương án 4 sai vì nó mô tả sự phân bổ nguồn lực không hợp lý, không phản ánh bản chất của tái sản xuất mở rộng. Trong tái sản xuất mở rộng, phần dành cho sản xuất phải tăng lên để mở rộng quy mô.