Giả sử trong xã hội có các ngành sản xuất như sau:

- Ngành A: Tổng số tư bản bất biến là 12994 đơn vị tiền tệ và chiếm tỷ lệ 7,3/8,5 tổng giá trị tư bản của ngành; thời gian lao động thặng dư gấp 1, 35 lần thời gian lao động tất yếu;

- Ngành B: Tổng tư bản của ngành là 11130 đơn vị tiền tệ, giá trị sức lao động chiếm tỷ lệ 1,3/10,5 tổng giá trị tư bản; tỷ suất giá trị thặng dư là 210%;

- Ngành C: Tư bản đầu tư là 12282 đơn vị tiền tệ; cấu tạo hữu cơ của tư bản là 12,3/1,5; tỷ suất giá trị thặng dư là 80%.

Hãy:

1, Xác định tỷ xuất lợi nhuận bình quân của xã hội.

2, Xác định lợi nhuận bình quân và giá cả sản xuất của mỗi ngành. (Giả sử tư bản cố định chuyển hết giá trị vào sản phẩm)

Câu hỏi này yêu cầu tính tỷ suất lợi nhuận dựa trên thời gian lao động tất yếu so với thời gian lao động thặng dư và cấu tạo hữu cơ của tư bản.

Để giải quyết bài toán này, ta cần làm rõ các yếu tố sau:

Thời gian lao động tất yếu (v) và thời gian lao động thặng dư (m):

m/v = 4/7 (đề cho thời gian lao động tất yếu bằng 4/7 thời gian lao động thặng dư, suy ra tỷ lệ m/v)

Cấu tạo hữu cơ của tư bản (c/v):

c/v = 7,5/1,5 = 5 (đề cho cấu tạo hữu cơ tư bản là 7,5/1,5, rút gọn ta được tỷ lệ c/v)

Tỷ suất lợi nhuận (p'):

p' = m/(c+v)

Để tính được p', ta cần biến đổi biểu thức trên để sử dụng các tỷ lệ đã biết (m/v và c/v).

Chia cả tử và mẫu của p' cho v, ta được: p' = (m/v) / (c/v + 1)

Thay các giá trị đã biết vào: p' = (4/7) / (5 + 1) = (4/7) / 6 = 4 / (7 * 6) = 4 / 42 = 2 / 21

Chuyển đổi thành phần trăm: p' = (2/21) * 100% ≈ 9,52%

Trong chủ nghĩa tư bản độc quyền, giá cả độc quyền không chỉ đơn thuần bằng chi phí sản xuất cộng với lợi nhuận bình quân. Nó bao gồm chi phí sản xuất và một khoản lợi nhuận độc quyền, thường cao hơn lợi nhuận bình quân do vị thế độc quyền của các doanh nghiệp lớn trên thị trường. Các doanh nghiệp này có khả năng kiểm soát giá cả ở một mức độ nhất định, cho phép họ thu được lợi nhuận siêu ngạch.

Câu hỏi khẳng định sự biến động của giá trị hàng hóa trên thị trường là do tác động của quan hệ cung cầu. Đây là một nhận định đúng.

Giải thích:

• Cung: Là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người bán sẵn sàng và có khả năng cung cấp trên thị trường ở một mức giá nhất định trong một khoảng thời gian nhất định.


• Cầu: Là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua sẵn sàng và có khả năng mua ở một mức giá nhất định trong một khoảng thời gian nhất định.


• Quan hệ cung cầu: Giá cả hàng hóa trên thị trường được hình thành và biến động dưới tác động qua lại giữa cung và cầu.

Khi cung lớn hơn cầu (dư thừa), giá cả có xu hướng giảm để kích thích tiêu dùng và giảm bớt lượng cung. Ngược lại, khi cầu lớn hơn cung (thiếu hụt), giá cả có xu hướng tăng để hạn chế tiêu dùng và khuyến khích sản xuất.

Giải thích:

Giá trị thặng dư siêu ngạch là phần giá trị thặng dư thu được do tăng năng suất lao động cá biệt của doanh nghiệp so với năng suất lao động xã hội trung bình. Do đó, để có giá trị thặng dư siêu ngạch, doanh nghiệp phải tìm cách hạ thấp hao phí lao động cá biệt của mình sao cho thấp hơn mức hao phí lao động xã hội cần thiết. Việc tăng năng suất lao động xã hội tạo ra điều kiện chung cho mọi doanh nghiệp, nhưng không trực tiếp tạo ra giá trị thặng dư siêu ngạch cho một doanh nghiệp cụ thể. Nguồn gốc của giá trị thặng dư siêu ngạch nằm ở việc năng suất lao động cá biệt của doanh nghiệp cao hơn năng suất lao động xã hội.

Nhận định trên là sai.

Cả nhà tư bản công nghiệp và nhà tư bản thương nghiệp đều tìm kiếm lợi nhuận. Tuy nhiên, lợi nhuận của nhà tư bản thương nghiệp không phải được tạo ra trong quá trình lưu thông mà là một phần giá trị thặng dư được nhà tư bản công nghiệp nhường cho nhà tư bản thương nghiệp để bán hàng hóa của mình. Bản chất, nguồn gốc của lợi nhuận thương nghiệp vẫn là giá trị thặng dư do công nhân tạo ra trong quá trình sản xuất.